Subnet Nedir, Ne İşe Yarar?

Subnet (alt ağ), bir IP ağının daha küçük ve yönetilebilir ağ bölümlerine ayrılmasıyla oluşturulan mantıksal ağ yapısıdır. Özellikle kurumsal ağlar, veri merkezleri ve hosting altyapılarında çok sayıda sistemin bulunduğu ağların düzenlenmesi, ağ trafiğinin kontrol edilmesi ve farklı sistemlerin birbirinden ayrılması amacıyla subnet kullanılabilir.

Subnet yapısını anlayabilmek için öncelikle IP adresi kavramının bilinmesi gerekir. Ağ üzerindeki cihazların tanımlanmasını sağlayan IP adresleri, subnet yapısı sayesinde belirli ağ bölümleri içerisinde gruplandırılabilir. Böylece tek ve büyük bir ağ yerine farklı ihtiyaçlara göre planlanmış daha küçük alt ağlar oluşturulabilir.

Subnet (Alt Ağ) Nedir?

Subnet, İngilizce “subnetwork” ifadesinin kısaltması olup Türkçede “alt ağ” anlamına gelir. Temel olarak mevcut bir IP ağının daha küçük mantıksal ağlara bölünmesini ifade eder.

Mesela bir şirket ağında çalışan bilgisayarlar, sunucular ve farklı departmanlara ait cihazların tamamını aynı ağ içerisinde tutmak yerine farklı subnet’lere ayırmak mümkündür. Bu yaklaşım IP adreslerinin daha düzenli planlanmasını ve ağ bölümlerinin daha kontrollü yönetilmesini sağlar.

Basit bir ağ yapısı şu şekilde düşünülebilir;

Network (Ağ) → Subnet (Alt Ağ) → Host (Cihaz)

Burada network genel ağı, subnet ağın belirli bir bölümünü, host ise ilgili alt ağ içerisinde bulunan bilgisayar, sunucu veya diğer ağ cihazlarını ifade eder.

Subnet Ne İşe Yarar?

Subnet kullanımının temel amacı büyük ağ yapılarını daha küçük ve yönetilebilir bölümlere ayırmaktır. Özellikle cihaz sayısının yüksek olduğu kurumsal ağlarda veya sunucu altyapılarında ağın tamamını tek bir bölüm olarak yönetmek yerine farklı alt ağlar oluşturulabilir.

Subnet kullanımının sağladığı başlıca avantajlar şunlardır:

• Büyük ağların daha küçük bölümlere ayrılmasını sağlar.
• IP adreslerinin daha planlı kullanılmasına yardımcı olur.
• Broadcast alanlarının küçültülmesini sağlar.
• Ağ trafiğinin daha kontrollü yönetilmesine yardımcı olur.
• Farklı cihaz veya sistem gruplarının mantıksal olarak ayrılmasını sağlar.
• Ağ yönetimini ve sorun tespitini kolaylaştırabilir.
• Güvenlik politikalarının farklı ağ bölümlerine göre uygulanmasına imkân tanır.

Örnek olarak bir işletmede muhasebe, yönetim ve teknik ekiplerin kullandığı cihazlar farklı subnet’lerde konumlandırılabilir. Benzer şekilde VDS server ve diğer sanal sunucu altyapılarında belirli sunucu gruplarının farklı ağ segmentlerinde konumlandırılması için subnet yapılarından yararlanılabilir.

Subnet Nasıl Çalışır?

Subnet yapısının çalışma mantığı, IP adresinin ağ ve cihaz bölümlerinin belirlenmesine dayanır. Bir IP adresinin hangi kısmının ağı, hangi kısmının o ağ içerisindeki cihazı temsil ettiği subnet mask veya CIDR gösterimi kullanılarak belirlenir. Birlikte aşağıdaki ağı ele alalım;

192.168.1.0/24

Buradaki 192.168.1.0 ağ adresini, /24 ise ağ prefix uzunluğunu gösterir. /24, IPv4 adresindeki 32 bitin ilk 24 bitinin ağ kısmı için kullanıldığını ifade eder.

Bu ağ içerisinde adreslerin hangi amaçlarla kullanılabileceği subnet yapısına göre belirlenir. IPv4’te klasik bir /24 subnet içerisinde toplam 256 adres bulunur. Geleneksel subnet kullanımında ağ adresi ve broadcast adresi hostlara atanmadığından 254 adres cihazlara atanabilir.

Subnet Mask Nedir?

Subnet mask, bir IPv4 adresinin hangi bölümünün ağı ve hangi bölümünün hostları temsil ettiğini belirlemeye yardımcı olan 32 bitlik değerdir. Genellikle IP adresine benzer şekilde dört ondalık sayıdan oluşan formatta gösterilir.

Örneğin:

IP adresi: 192.168.1.10
Subnet mask: 255.255.255.0

255.255.255.0 subnet mask değeri /24 CIDR gösterimine karşılık gelir.

Subnet Mask Ne İşe Yarar?

Bir cihaz başka bir IP adresiyle iletişim kurmak istediğinde hedef adresin kendi yerel ağı içerisinde olup olmadığını belirlemesi gerekir. Subnet mask, cihazın kendi IP adresi ile hedef IP adresinin ağ kısmını değerlendirmesine yardımcı olur.

Hedef aynı subnet içerisindeyse iletişim yerel ağ üzerinden gerçekleştirilebilir. Hedef farklı bir ağdaysa trafik genellikle varsayılan ağ geçidine (default gateway) yönlendirilir.

CIDR Nedir?

CIDR (Classless Inter-Domain Routing), IP ağlarının ve prefix uzunluklarının daha esnek şekilde tanımlanmasını sağlayan adresleme yöntemidir. IP adresinin yanında / işaretinden sonra kullanılan sayı, ağ prefix’inin kaç bitten oluştuğunu gösterir.

Örneğin:

192.168.1.0/24

ifadesindeki /24, ilk 24 bitin ağ prefix’i olarak kullanıldığını belirtir. Prefix uzunluğu arttıkça subnet içerisindeki toplam adres sayısı azalır.

CIDR ile Subnet Mask Arasındaki İlişki

Yaygın kullanılan bazı IPv4 CIDR değerleri ve karşılık gelen subnet mask değerleri şöyledir;

Tablodaki kullanılabilir host sayıları geleneksel IPv4 subnet hesaplamasına göre verilmiştir. /31 gibi özel kullanım senaryolarında bu genel hesaplama yöntemi farklılık gösterebilir.

Subnet Nasıl Hesaplanır?

Subnet hesaplamasında amaç belirli bir IP adresinin hangi ağa ait olduğunu, ilgili ağdaki adres aralığını ve kullanılabilir host adreslerini belirlemektir. Şu adımları takip ederek subnet hesaplamasını tamamlayabilirsiniz;

1. IP adresi belirlenir.
2. CIDR veya subnet mask değeri tespit edilir.
3. Subnet’in toplam adres kapasitesi hesaplanır.
4. Network adresi belirlenir.
5. Broadcast adresi bulunur.
6. Kullanılabilir host adres aralığı hesaplanır.

IPv4 için toplam adres sayısı aşağıdaki formülle hesaplanabilir:

Toplam adres sayısı = 2^(32 − prefix uzunluğu)

Örneğin /26 için:

2^(32 − 26) = 64

Dolayısıyla bir /26 subnet toplam 64 IPv4 adresi içerir.

Subnet Hesaplama Örneği

Örnek olarak aşağıdaki IP adresini ele alalım:

IP adresi: 192.168.1.70
CIDR: /26
Subnet Mask: 255.255.255.192

Bir /26 ağında her subnet 64 adres içerir. Son oktette subnet sınırları şu şekilde oluşur:

• 0–63
• 64–127
• 128–191
• 192–255

192.168.1.70 adresi 64–127 aralığında bulunduğu için sonuç şöyledir:

Network adresi: 192.168.1.64
İlk kullanılabilir IP: 192.168.1.65
Son kullanılabilir IP: 192.168.1.126
Broadcast adresi: 192.168.1.127
Toplam adres: 64
Geleneksel kullanılabilir host: 62

Bu yöntem farklı CIDR değerleri için de uygulanarak ilgili subnet’in adres aralığı hesaplanabilir.

Network Adresi ve Broadcast Adresi Kavramları

Subnet hesaplamalarında network ve broadcast adresleri önemli iki kavramdır. Özellikle IPv4 ağlarında bu adreslerin işlevlerinin bilinmesi, kullanılabilir IP aralığının doğru hesaplanmasını sağlar.

Network Adresi Nedir?

Network adresi, ilgili subnet’i tanımlayan adrestir. Geleneksel IPv4 subnet yapısında hostlara atanmaz.

Buna bir örnek olarak 192.168.1.0/24 ağında 192.168.1.0 network adresidir.

Broadcast Adresi Nedir?

Broadcast adresi, geleneksel IPv4 subnet içerisinde tüm hostlara yönelik broadcast iletişiminde kullanılan özel adrestir. Bu adres de normal bir host adresi olarak kullanılmaz.

192.168.1.0/24 subnetinde broadcast adresi 192.168.1.255 olur.

Subnet Kullanmanın Avantajları Nelerdir?

Subnetting yalnızca IP adreslerini farklı gruplara ayırmak için kullanılmaz. Doğru bir ağ planlaması yapıldığında yönetim, performans ve güvenlik açısından çeşitli avantajlar sağlayabilir. Başlıca avantajları şu şekildedir;

• Ağ yapısının daha düzenli planlanmasını sağlar.
• Broadcast domain’lerinin küçültülmesine yardımcı olur.
• IP adreslerinin ihtiyaçlara göre dağıtılmasını kolaylaştırır.
• Departman, sunucu veya cihaz gruplarının ayrılmasını sağlar.
• Ağ sorunlarının belirli segmentlerde izole edilmesini kolaylaştırabilir.
• Yönlendirme ve güvenlik politikalarının daha kontrollü uygulanmasına yardımcı olur.

Subnet yapısının tek başına bir güvenlik mekanizması olmadığı unutulmamalıdır. Ağ segmentleri arasındaki erişimin kontrol edilmesi için firewall, ACL ve benzeri güvenlik politikalarının ayrıca yapılandırılması gerekebilir.

Subnet ile VLAN Arasındaki Fark Nedir?

Subnet ve VLAN, ağları mantıksal bölümlere ayırmak için kullanılan ancak farklı katmanlarda çalışan kavramlardır. Subnet IP adresleme ve Layer 3 ağ yapısıyla ilişkiliyken VLAN, Ethernet ağlarının Layer 2 seviyesinde mantıksal olarak bölümlendirilmesini sağlar.

Pratik ağ tasarımlarında VLAN ve subnet sıklıkla birlikte kullanılır. Örneğin belirli bir departman için ayrı VLAN oluşturulabilir ve bu VLAN’a ayrı bir IP subnet’i atanabilir.

Bu iki kavram birbirinin alternatifi olmaktan ziyade ağ tasarımında birbirini tamamlayabilir.

IPv4 ve IPv6’da Subnet Kullanımı

IPv4 adresleri 32 bitten oluşur ve subnetting özellikle sınırlı adres alanının planlanması açısından uzun yıllardır kullanılmaktadır. CIDR sayesinde /24, /26 ve /28 gibi farklı prefix uzunlukları kullanılarak ihtiyaca göre ağlar oluşturulabilir.

IPv6 ise 128 bitlik çok daha geniş bir adres alanına sahiptir. IPv6’da da ağlar prefix’ler kullanılarak bölümlendirilir ancak adres alanının büyüklüğü nedeniyle subnet planlamasının yaklaşımı IPv4’ten farklıdır. IPv6 LAN subnet’lerinde /64 prefix kullanımı oldukça yaygındır.

Sunucu Altyapılarında Subnet Neden Kullanılır?

Subnet kullanımı veri merkezleri, bulut sistemleri ve sanal sunucu altyapılarında ağ organizasyonunun önemli parçalarından biridir. Web sunucuları, veritabanı sistemleri, yönetim servisleri veya farklı uygulama katmanları ihtiyaçlara göre ayrı ağ segmentlerinde konumlandırılabilir.

Örnek olarak internete doğrudan erişmesi gerekmeyen veritabanı sunucuları private bir subnet içerisinde konumlandırılırken dış dünyadan bağlantı kabul eden web sunucuları farklı bir ağ segmentinde çalıştırılabilir. Subnet’ler arasındaki trafik ise router, firewall veya ilgili sanal ağ politikaları üzerinden kontrol edilebilir.

Bu yaklaşım özellikle çok sayıda fiziksel veya sanal sunucunun bulunduğu altyapılarda ağ yapısının daha düzenli yönetilmesine yardımcı olur.

Subnet ile İlgili Temel Kavramlar

Subnet konusunu öğrenirken aşağıdaki ağ kavramlarıyla sık sık karşılaşmanız mümkündür;

• IP adresi: Ağ üzerindeki bir arayüzün IP katmanındaki adresini ifade eder.
• Subnet Mask: IPv4 adresinin ağ ve host bölümlerinin belirlenmesine yardımcı olur.
• CIDR: IP prefix uzunluğunu /24 gibi bir gösterimle ifade eder.
• Network Adresi: Bir IPv4 subnet’ini tanımlayan adrestir.
• Broadcast Adresi: Geleneksel IPv4 subnet’te tüm hostlara yönelik broadcast iletişiminde kullanılan adrestir.
• Host: Subnet içerisinde IP adresi kullanan cihaz veya ağ arayüzüdür.
• Gateway: Yerel ağdan diğer ağlara gönderilecek trafiğin yönlendirildiği ağ geçididir.
• Private IP: Genel internette yönlendirilmek üzere ayrılmamış özel IP adres aralıklarını ifade eder.
• Public IP: Genel internet üzerinde yönlendirilebilir IP adreslerini ifade eder.

Sıkça Sorulan Sorular